İran krizi sonrası petrol arzı daraldı. Dünya genelinde yakıt kısıtlamaları, evden çalışma ve tasarruf önlemleri devreye alındı.
Küresel enerji krizi derinleşiyor: Ülkeler farklı çözümler arıyor
Dünya, Orta Doğu’da tırmanan gerilim sonrası yeni bir enerji kriziyle karşı karşıya. ABD ve İsrail’in saldırılarıyla başlayan süreçte İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin devre dışı kalmasına neden oldu. Bu gelişme, petrol fiyatlarını hızla yukarı çekerken, birçok ülkeyi acil önlemler almaya zorladı.
Ham petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkmasıyla birlikte, Uluslararası Enerji Ajansı acil rezervlerden 400 milyon varil petrolün piyasaya sürülmesine karar verdi. Ancak uzmanlara göre bu adım, krizin etkilerini tamamen ortadan kaldırmaya yetmeyecek. Deutsche Welle’den Matt Pearson’ın haberine göre, mevcut durum “küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintilerinden biri” olarak değerlendiriliyor.
Yakıt kısıtlamaları yaygınlaşıyor
Enerji krizine karşı en hızlı refleks gösterilen alanların başında ulaşım geliyor. Çünkü karayolu taşımacılığı, küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 45’ini oluşturuyor.
Bu nedenle birçok ülke doğrudan yakıt tüketimini sınırlayan uygulamalara yöneldi:
Sri Lanka’da araç sahiplerine haftalık 15 litre yakıt sınırı getirildi
Kamboçya’da akaryakıt istasyonlarının üçte biri kapatıldı
Myanmar’da araçlara “tek-çift plaka” sistemi uygulandı
Slovenya, AB’de yakıt kotası getiren ilk ülke oldu
Slovenya’da özel araçlar için haftalık 50 litre, işletmeler için ise 200 litre üst sınır uygulanıyor. Bu durum, Avrupa’da daha geniş çaplı kısıtlamaların habercisi olarak değerlendiriliyor.
Avrupa krize hazırlıksız yakalandı
Enerji krizine karşı Avrupa Birliği’nin (AB) yavaş tepki vermesi dikkat çekiyor.
Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği, AB’ye hızlı ve koordineli adım atma çağrısında bulunurken, dizel tedarikinde yaşanacak bir aksamanın lojistik zincirini doğrudan etkileyeceği uyarısı yapıldı.
Almanya’da ise akaryakıt fiyatlarının kısa sürede litre başına 2 euronun üzerine çıkmasıyla hükümet harekete geçti. Yeni düzenlemeye göre benzin istasyonları fiyatlarını günde yalnızca bir kez artırabilecek.
Buna karşın Berlin yönetimi, krize rağmen Rus gazına dönüş ihtimalini kesin bir dille reddediyor.
Evden çalışma ve tüketim kısıtlamaları
Bazı ülkeler ise enerji tüketimini azaltmak için daha farklı yöntemlere başvuruyor:
Pakistan’da kamu çalışanları için 4 günlük çalışma haftası
Dominik Cumhuriyeti’nde uzaktan çalışma teşviki
Mısır’da alışveriş merkezleri ve kamu binalarına erken kapanış
Asya ülkeleri de klima kullanımını sınırlandırıyor. Bangladeş ve Tayland’da kamu binalarında sıcaklık limitleri yükseltilerek enerji tasarrufu hedefleniyor.
Afrika ve Asya’da arz krizi derinleşiyor
Enerji krizinin etkileri özellikle gelişmekte olan ülkelerde daha sert hissediliyor.
Kenya yakıt alımını sınırladı, ihracatı yasakladı
Zambiya dizel stoklamaya ceza getirdi
Hindistan’da LPG ithalatı yarı yarıya düştü
Hindistan’da hükümet, LPG’yi öncelikli olarak 300 milyon haneye yönlendirme kararı alırken, restoran ve oteller faaliyetlerini kısıtlamak zorunda kaldı.
Afrika’da ise altyapı eksiklikleri krizi daha da ağırlaştırıyor. Enerji uzmanları, kıtanın depolama, dağıtım ve rafineri kapasitesinin yetersiz olduğunu vurguluyor.
Ulaşımda yeni dönem: Daha az uçuş, daha fazla toplu taşıma
Enerji krizine karşı önerilen çözümlerden biri de ulaşım alışkanlıklarının değiştirilmesi.
Uluslararası Enerji Ajansı, mümkün olduğunca uçak yerine toplu taşıma kullanımını öneriyor. ABD merkezli United Airlines bile artan maliyetler nedeniyle bilet fiyatlarını yüzde 20 artırabileceğini açıkladı.
Almanya’da uygulanan ve aylık 63 euroya sınırsız toplu taşıma imkânı sunan “Deutschlandticket” benzeri sistemlerin diğer ülkelere de yayılması gündemde.
Sonuç: Enerji krizi kalıcı olabilir
Uzmanlara göre mevcut kriz, kısa vadeli bir şoktan öte, küresel enerji sisteminde kalıcı değişimlerin habercisi olabilir.
Ülkelerin aldığı önlemler farklılık gösterse de ortak hedef aynı:
-Enerji tüketimini azaltmak
-Arz şokuna karşı direnç oluşturmak
-Ekonomik etkileri sınırlamak
Ancak görünen o ki, enerji arzındaki daralma sürdükçe dünya genelinde yakıt kısıtlamaları, tüketim sınırlamaları ve yeni ulaşım politikaları daha uzun süre gündemde kalacak.
